Proef verslag champagne en schuimwijn 9 december 2004
“De
bloeiende wijngaerd “
De
mythe “champagne”, versluierd in een parelsnoer van belletjes
Geen
wijn spreekt zo tot de verbeelding als “champagne”: een mysterieuze parelende
wijn met een volgens kenners onovertroffen kwaliteit. Zoals Robert Parker schreef: “champagne is ontegensprekelijk de grootste
schuimwijn ter wereld”.
Aan
deze mythische status kleeft vaak een prijskaartje waar de beginnende
wijnliefhebber voor terugschrikt. Een goede champagne kost al gauw 25 euro, en
de luxecuvées zijn meestal gewoonweg onbetaalbaar.
Toch is er ook goed nieuws van het prijsfront: nergens ter wereld is het
prijsverschil tussen een mindere en een topwijn zo klein als in champagne. Dat
heeft er uiteraard mee te maken dat ook een mindere fles champagne prijzig is.
De
oorzaak ligt niet enkel in de status van de wijn, maar ook aan de peperdure
“méthode traditionelle” waarmee deze gemaakt wordt en
aan de invoer taksen die de Belgische overheid heft op schuimwijnen
in het algemeen. Er zijn alternatieven voor champagne, maar om dezelfde redenen
zijn ook deze tamelijk duur.
Wij
verdiepten ons in het mysterie van de belletjes en zetten drie champagnes naast
drie schuimwijnen met champagne-allures.
Blind, zodat we in alle eerlijkheid over de kwaliteit konden oordelen. Als
maatstaf kozen we een goedkope maar wel échte champagne. Maar voor we aan het
proeven slaan, een korte introductie tot de essentie van champagne...
De
essentie van champagne: de methode, het klimaat en de ondergrond
“Méthode
traditionelle” als garantie voor bubbelkwaliteit
Een
champagne begint zijn leven als elke andere witte wijn zonder belletjes. Hoe
komen die dan in de fles? Na de botteling voegt de wijnmaker aan elke fles wat
gist en wat suiker toe. De gist zet de suiker nu om in alcohol en koolzuur. Er
vormt zich ook een bezinksel in de fles. Vaak laat men de wijn nu even “sur lattes” liggen, zodat de
wijn in contact blijft met dit depot. Dat komt de smaak ten goede.
Stilletjes
aan kantelt men nu de flessen: elke dag een beetje verticaler, de stop naar
beneden. Na weken komt het depot tegen de kurk te liggen. Dan bevriest men het
bovenste deel van de hals, ontkurkt de fles en voegt liqueur
de tirage toe: een mengeling van wijn met rietsuiker.
Een nieuwe kurk gaat op de fles, ditmaal met een muselet
zodat de stop er niet kan af springen.
Deze omslachtige en dure methode heeft een belangrijk
voordeel boven andere methodes die men gebruikt om koolzuur in de fles te
krijgen: de belletjes zijn zeer fijn en geven zich slechts gaandeweg vrij. Dat is dus een herkenningspunt voor echte champagne: fijne
belletjes die lang aanhouden.
Een
koel klimaat dat net niet continentaal is levert finesse en zuren
De
Champagnestreek bevindt zich op de noordgrens van waar wijnbouw mogelijk is:
het noorden van Frankrijk, rond Reims, in een klimaat
dat net niet continentaal is. De winters zijn er koud, de zomers fris tot matig
warm.
Het
gebied zelf is onderverdeeld in een drietal subgebieden
• Montagne de Reims: dit noordelijk
gelegen bergachtige gebied is vooral bekend om z’n pinot noir.
• Vallée de
• Côte des Blancs: de chardonnay zwaait
hier de plak. Het
klimaat is hier vergelijkbaar met Chablis, dat trouwens niet ver van deze
streek ligt. Op de kalkige bodem van deze streek doet
de chardonnay het trouwens uitstekend: veel van de luxe cuvées
komen van hier (Mesnil-sur-Oger, Avize,
Cramant).
Daarnaast
zijn er nog enkele minder belangrijke gebieden: de Côte
de Sézanne, de Aisne en de Aube. Deze liggen iets zuidelijker dan de Côte des Blancs.
Door de noordelijke ligging van de streek als geheel rijpen
de druiven erg laat, en hebben ze dus alle tijd om de smaak uit de bodem op te
nemen. Door de koele nachten hebben
vrijwel alle champagnewijnen een frisse zuurtegraad. Champagnes zijn dus schuimwijnen met een zekere finesse en voelbare aciditeit.
Een
door kalk gedomineerde ondergrond zorgt voor een aparte smaak
De
derde belangrijke karakteristiek van de streek rond Reims
is de aanwezigheid van kalk in de bodem. Onder een dunne schil van silicium,
zand en klei ligt een laag krijt en kalk die vaak honderden meters diep gaat en
die tal van mineralen bevat. De wijnstok neemt deze elementen op en geeft ze
door aan de druiven. Vooral in de beste champagnes kan men daarom vaak een
krijtachtige geur waarnemen.
De
kalkgrond houdt ook de warmte beter vast, waardoor de beste gronden net iets
warmer zijn dan die in de omgeving. De druiven rijpen er dus gemakkelijker. Een
bijkomend voordeel van de kalklaag is de optimale waterhuishouding: bij vochtig
weer wordt het water opgenomen, bij droger weer geeft de grond dit vocht
langzaam weer af.
Champagne
in al z’n vormen: zoetheid, kleuren en status van
champagnewijnen
De
invloed van de wijnmaker
Bij
geen enkele wijn is de vaardigheid van de keldermeester en het productieproces
zo belangrijk als bij champagne. Champagne is immers meestal een mengwijn, soms
wel van vijftig verschillende wijnen uit verschillende druivensoorten (chardonnay,
pinot noir en pinot meunier), verschillende jaargangen, verschillende percelen
en verschillende kwaliteiten.
Bovendien kan de wijnmaker nog kiezen voor het toevoegen
van een scheut rode wijn om zo een rosé-champagne te
krijgen, en heeft hij ook de zoetheid perfect in de hand bij middel van de liqueur de tirage: hoe meer
rietsuiker, hoe zoeter de champagne wordt.
Brut en sec: een wereld van
verschil
Eén van de meest
verwarrende termen op champagne- etiketten zijn de benamingen “brut” en “sec”.
Veel wijndrinkers vinden dat het chic staat om droge wijn te drinken. De
wijnmaker, de oude spreuk indachtig “cali
it dry but make it sweet”,
bottelt dus wijnen met ongeveer 20 tot
Term Min Max
Brutnature,... 0 3
Extra brut 0 6
Brut 0 15
Extra dry 12 20
Sec 17 35
Demi-sec 33 50
Tabel:
De aangegeven getallen zijn het aantal gram suiker per liter
Een
tegenreactie van de echte liefhebbers van droge wijn kon niet uitblijven. De
wijnmakers verzonnen een nieuwe term “brut” om de droogste champagne aan te
duiden. Maar dezelfde devaluatie van termen trad op, en zo ziet men nieuwe
benamingen als “brut zéro”, “non dosé” of “brut nature” opduiken.
Ongeveer
tweederde van alle druiven die champagne verbouwt, is blauw. Toch maakt men van
deze druiven een witte wijn: de blanc de noirs. Hoe?
Eenvoudigweg door de schillen, de voornaamste bron van kleurstoffen, niet te
laten mee gisten.
Witte en rosé-champagne
De
mysterieuze vermelding “blanc de blancs”, voor veel mensen ten onrechte een kwaliteitskenmerk,
betekent dus zoveel als “een witte wijn van witte druiven (in champagne de
chardonnay druif).
Rosé-champagne
wordt gemaakt door een beetje niet-mousserende lichtrode wijn van de pinot druif toe te voegen aan de mousserende witte wijn.
Daarmee is rosé-champagne een unicum in Frankrijk:
het is de enige plaats waar mengen van rode en witte wijn toegestaan is om een
rosé te bekomen. Rosé-champagne
is in: prijzen bereiken elk jaar nieuwe hoogtes en veel middelmatige tot
ronduit zwakke roséwijnen gaan over de toonbank.
Van
premier cru en grand cru Nog zo’n mysterie van
champagne zijn de vermeldingen “premier cru” en “grand cru”. Dat heeft alles te
maken met de afkomst van de druiven die in de champagne verwerkt zijn.
Elk
jaar legt de overkoepelende Organisatie van de champagne de druivenprijs vast.
Naargelang de ligging van de wijngaard brengen de druiven meer of minder op,
volgens een naar Franse normen opmerkelijk eenvoudig systeem:
• De
druiven van de beste terroirs krijgen 100% van deze
prijs en worden verwerkt tot champagne grand cru.
• Een
aantal andere goede gronden krijgen 90 tot 99% van deze prijs en zullen
champagne premier cru opleveren.
• De
overige druiven verdienen 80 tot 89% van de druivenprijs en worden champagne
zonder vermelding.
Merk
op dat het prijsverschil tussen druiven voor “gewone” champagne en grand cru
druiven niet groot is. Over het algemeen is het prijsverschil van de wijn zelf
inderdaad ook niet zo groot: waar een goedkope champagne 15 tot 20 euro kost
(anno 2004), kan men reeds grand cru kopen voor minder
dan 25 euro. Er zijn uiteraard veel duurdere champagnes, voor wie wil. Maar om
champagne te leren kennen, zijn de “gewone” grand cru’s
een prima startplaats, veel beter dan de met marketing-blabla
overgoten merkchampagnes.
Luxepaardjes
Wie
zich wat luxe wil permitteren, heeft in champagne keus te over, voor zover de
geldbuidel het toelaat natuurlijk. Over het algemeen vinden we in deze
categorie twee groepen wijnen terug:
•
Champagne uit één wijnjaar of “millesimé-champagne”:
echt een wijn voor kenners, want een jaargangwijn geeft natuurlijk de kenmerken
van het betreffende jaar weer.
•
Speciale cuvées, vaak met een specifieke benaming van
de wijngaard of het perceel waar de druiven groeien (Cbs
des Goisses, Cbs du Mesnil) maar soms ook gewoon het beste wat een
champagnehuis te bieden heeft. Deze laatste worden voorzien van een
fantasierijke of historische naam (Vielles vignes françaises,
Dom Pérignon, Bollinger R.D.)
Prijzen
voor een gewone jaargangwijn beginnen vanaf 25 euro, voor de speciale cuvées is een budget van 50 euro per fles nodig tot soms
wel honderden euro’s per fles.
Bestaan er dan geen andere
goede schuimwijnen?
Uit al
het voorgaande zou het kunnen lijken of champagne de enige kwaliteits-mousserende
wijn ter wereld is. Niets is minder waar: in heel de wereld worden schuimwijnen geproduceerd, vele ervan steken champagne naar
de kroon. Zeker in de prijsklasse waar een gewone liefhebber aan denkt (10 tot
25 euro) bieden schuimwijnen vaak meer waar voor hun
geld dan champagnes.
Schuimwijnen in
Frankrijk
Naast
champagne, dat niet verplicht is de AOC als dusdanig te vermelden op de fles,
vinden we in heel Frankrijk appellations waarvan de naam wijst op een
mousserende wijn:
• Jura (V2): Côtes du Jura Mousseux, Arbois Mousseux,
L’étoile Mousseux, Crémant du Jura
• Zuid-Frankrijk: Crémant de Limoux,
volgens henzelf de oorspronkelijke schuimwijn.
•
Elzas: Crémant d’Alsace, vaak zachter van smaak dan
champagne.
• Loire: schuimende Saumur is één
van de meest onderschatte mousserende wijnen
•
Bourgogne: Crémant de Bourgogne
Schuimwijnen in de
rest van de wereld
Maar
de rest van de wereld laat zich niet onbetuigd:
•
Luxemburg: Cremant de Luxembourg is de hoogste kwaliteitstrap, al valt
dat wel eens tegen.
•
Duitsland: Sekt , een drank die erg varieert in
kwaliteit, van groots tot amper drinkbaar. Er bestaat ook rode Sekt, over het
algemeen gemaakt van Blauer Spâtburgunder
(pinot noir).
•
Vlaanderen: onze eigen streek heeft geen aparte GOB (Gecontroleerde OorspronsBenaming) voor schuimwijn,
maar men vindt meestal termen als “méthode traditionelle”
of “mousserende wijn” terug. Door de noordelijke ligging en de speciale
ondergrond (mergel, ijzerhoudende zandsteen) is Vlaanderen in staat opmerkelijk
kalkachtige schuimwijnen te produceren.
•
Italië: voorbeelden zijn Prosecco del Veneto, Asti Spumante,
Spumante Rosso
•
Australië: hier experimenteert men zelfs met rode schuimwijn
van tanninerijke druivensoorten.
•
Spanje: Cava is bekend en vaak erg goed. Deze wijn komt uit de streek van Penedès.
Productinfo
geproefde wijnen
Wijnen
Type Naam Punten Q Prijs Leverancier
Champagne (ijkwijn) Comté de Noiron €
15,69 Spar (Lier)
Schuimwijn Schorpion
Méthode 12,8/20 B € 12,00 Domejn zelf
Traditionelle Brut Nature (7-18)
Champagne Hervé Dubois Blanc de 12,8/20 B € 22,00 Wijnen Jacq.
blancs Grand Cru (10-15)
Schuimwijn Chardonnay Meerdael 13,6/20 A € 11,67 Domein zelf
Méthode Traditionelle
(12-17)
Champagne Soutiran Blanc de
noirs 12,3/20 B €
22,25 Colruyt
Grand Cru (7-16)
Champagne
Les Béguines (Prévost) (12-17)
Schuimwijn Chapittel
Brut 13,7/20 A € 14,50 Domein zelf
(11-18)
Noot: Quotering(Q) toegekend naargelang aantal standaarddeviaties
afwijkend van 1i:Negatief (C), 0 tot 1 (B), 1 tot 2
(A). Standaarddeviatie was 1,79.
0. Comte de Noiron (ijkwijn)
Fijne
belletjes, een appelgeur met iets kruidig ook. In de mond wat restsuiker en een
goede lengte. Secundair wat vegetaal (gras).
Dit is
een champagne zoals velen hem zullen drinken tijdens de komende feestdagen:
zeker niet slecht, maar in feite duur voor wat je in in
het glas krijgt.
1.Schorpion Méthode traditionelle
brut nature 2002
Oorsprong:
Domein Schorpion te Vliermaal-Kortesem
Druivensoort
en rijping
2/3
chardonnay, 1/3 pinot blanc
en auxerrois
Bespreking
Bleekgele
kleur met groene schijn. Stevige mousse met fijne belletjes. Pungent aroma van groene appel, mispel, wat exotisch fruit
ook. Kalk is aanwezig, maar niet sterk. Bij proeven een gebalanceerde wijn met
merkbare zuurtegraad, een aangename prikkeling op de tong en een middellange
afdronk. Een prestatie om in een mager jaar zoals 2002 zulk product af te
leveren, vele kilometers noordelijker dan het al koude champagne.
2. Hervé Dubois de blancs Grand Cru
Oorsprong:
Hervé Dubois te Avize
100%
Chardonnay
Fijne
mousse maar sneller uitgeschuimd dan wijn 1. Medicinaal in de aanzet, ook een
geur van rijpe appels. Een wat zilte kalkgeur neemt over. In de mond vrij veel
restsuiker, een stevige mousse op de tong en een lange afdronk.Bij naproeven, toen de fles al
enige tijd open stond, was de medicinale geur volledig verdwenen en had die
plaats gemaakt voor een meer typische geur van champagne blanc
de blancs grand cru.
3.Chardonnay
Meerdael 2002
Oorsprong:
Domein Meerdael bij Leuven
Druivensoort
en rijping: 100% Chardonnay
Levendige
mousse met fijne pareling in een bleekgouden wijn Complexe geur met zowel
fruitige (appel, abrikoos) als vegetale (venkel,
lindethee) aroma’s. Er komt ook wat toast en vanilleboven.
Zelfs de obligate krijtgeur lijkt aanwezig.
Deze
wijn kreeg niet de hoogste score, maar werd wel door de meeste proevers
verkozen als favoriet. Bovendien beantwoordde hij het best aan wat men van een
champagne verwacht. Toch betrof het hier een Vlaamse wijn, gemaakt nabij
Leuven, en dan nog wel in een slecht jaar. Terecht applaus.
4.Soutiran
Blanc de noirs Grand Cru
Oorsprong:
Soutiran
Druivensoort
eb rijping: 100% Pinot noir
Gouden
kleur met iets grovere bellen, maar wel veel. Rijpe tot overrijpe geur van
vijgen, een toets animaal (vlezig) en gestoofde appel.
Velen herkenden ook de “puttekesgeur” van bourgogne,
en dat is gezien het druivenras niet onterecht. Ook in de mond rond en fruitig.
De meest controversiële wijn met bij gevolg een lage score.
5
Oorsprong:
Alain Prévost te Avize
Druivensoort:
100% Pinot meunier — Terroir de Gueux (ten westen van Reims)
Zeer
fijne, aanhoudende mousse en een diepgouden kleur verraden dat dit een speciaal
geval is. Immers, bij een oudere champagne zou je minder pareling verwachten.
Deze schuimwijn is zeer vineus,
op het sherry-achtige af, met duidelijk oxidatieve
tonen. We krijgen ook een indruk van zout en kalk (iemand merkte op: de zee met
zoute schelpjes). Er schemert wat tropisch fruit (ananas) door en zelfs wat
florale tonen van margrieten.
De
mousse komt pas goed vrij bij het in de mond nemen. We krijgen een explosie van
gist, sherry, kalk, kruiderij en fruit. Geen gemakkelijke wijn, maar voor
liefhebbers is deze speciale cuvée met z’n ellenlange afdronk een feest in de mond.
6 Chapittel
Oorsprong: Kapittelberg Herselt (www.kapittelberg.be)
Druivensoort en rijping : Mengeling van Duitse en Elzassische
druivensoorten geteeld op Kapittelberg, gevinifieerd
in Epernay (champagne).
Bleke gele kleur met fijne
pareling die lang duurt. Complex aroma met hars (“kerstboom”, “terpentijn”), jeneverbes,
kruidige tinten zoals rozemarijn en heide, maar ook citroen en tropisch fruit.
Persistente mousse in de mond. Evolueert naar een lange afdronk.
Deze “Chapittel”
komt van het domein Kapittelberg (Herselt, op de rand
van het Hageland). Oorspronkelijk gebotteld voor Sabena, maar sinds dat bedrijf op
de fles ging, brengt men de wijn zelf op de markt. En volgens onze proevers met
succes: hij kreeg de op één na hoogste score en laat enkel de supercuvée Les Béguines voorgaan.
Daarbij merken we op, dat ook deze schuimwijn niet
voor ieders smaak is: enkele proevers vonden hem
ronduit onaangenaam. Maar proficiat aan de wijnbouwer die in de zuiderkempen zulke mooie wijn weet te telen
!
Meer inlichtingen op : http://www.commanderij.com